Συνολικές προβολές σελίδας

Παρασκευή, 12 Δεκεμβρίου 2008

Φάκελος Καστελόριζο: (Μέρος 2ο) Οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες

Φάκελος Καστελόριζο: (Μέρος 2ο) Οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες

Του Δημήτρη Μπεκιάρη –Πιθανότατα, όσοι μέχρι σήμερα υποστήριζαν με θέρμη την άποψη περί παγώματος των ελληνικών προσπαθειών για εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων στο Αιγαίο και για αναβάθμιση της θέσης της Ελλάδας στον ενεργειακό καταστατικό χάρτη της ανατολικής Μεσογείου θα διαψευστούν. Και αυτό διότι η ελληνική κυβέρνηση φέρεται να είναι διατεθειμένη να αναβαθμίσει η ίδια την θέση της στον καταστατικό χάρτη της ανατολικής Μεσογείου. Το παράδειγμα της δόμησης διαχρονικής στρατηγικής από την πλευρά της Κύπρου είναι «οδηγός» σε αυτή την προσπάθεια. 

Ο μακαρίτης πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Τάσσος Παπαδόπουλος είχε επιμείνει σταθερά στην χάραξη και στην οριοθέτηση Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών, οι οποίες θα διασφάλιζαν τα ενεργειακά συμφέροντα της Κύπρου (άρα σε ένα βαθμό τα συμφέροντα της Κυπριακής Δημοκρατίας), ενώ ο νυν Πρόεδρος Δημήτρης Χριστόφιας προχωρά σε στρατηγικού χαρακτήρα προσέγγιση με το Ισραήλ και στον ενεργειακό τομέα και πιο συγκεκριμένα στο πεδίο της εκμετάλλευσης τεραστίων κοιτασμάτων φυσικού αερίου, τα οποία εντοπίζονται στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Κύπρο και στο Ισραήλ. Ένα από τα σημαντικότερα κοιτάσματα φυσικού αερίου, τα οποία έχουν βρεθεί είναι εκείνο που βρέθηκε στο «Οικόπεδο 12». Το συγκεκριμένο κοίτασμα ονομάστηκε «Cyprus A» και οι επενδύσεις στα πεδία της έρευνας και της ανάπτυξης του συγκεκριμένου κοιτάσματος αναμένεται να φθάσουν τα 4,5 δις δολάρια.
Για την Ελλάδα το κρίσιμο γεωγραφικό σημείο οριοθέτησης Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών είναι η θαλάσσια περιοχή του Καστελόριζου, δηλαδή η περιοχή που εφάπτονται οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες της Κύπρου, της Ελλάδας και της Αιγύπτου. Ένα τέτοιο άκρως ρεαλιστικό σενάριο προκαλεί νευρική κρίση στην Τουρκία, η οποία δεν θέλει σε καμία των περιπτώσεων να μείνει έξω από αυτό το ενεργειακό «παιχνίδι» στην περιοχή. Σε ότι έχει να κάνει με την ελληνική πλευρά, από καλά ενημερωμένους κύκλους στο εσωτερικός της χώρας έχει διατυπωθεί η άποψη ότι «οι ελληνικές κυβερνήσεις, μέχρι σήμερα, υπήρξαν διστακτικές σε ότι έχει να κάνει με την οριοθέτηση Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών στην περιοχή του Καστελόριζου, φοβούμενες την αντίδραση της Άγκυρας». Οι απόψεις των αμερικανών διπλωματών στα αμερικανικά διπλωματικά έγγραφα, τα οποία διέρρευσαν από το WikiLeaks και στα οποία ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας περιγράφεται ως «εξαιρετικά επικίνδυνος» πιθανότατα κάνουν την ελληνική διπλωματία να αισθάνεται πιο άνετα, αφού εκτιμάται ότι προς το παρόν έχουν «καλυφθεί τα νώτα». Όμως η ελληνική διπλωματία δεν αισθανόταν σίγουρα άνετα όταν το 2008 είχε αποκαλυφθεί ότι η τουρκική κρατική ενεργειακή εταιρεία ΤΡΑΟ (για την οποία έχουν ξεκινήσει οι συζητήσεις περί ιδιωτικοποίησης), για λογαριασμό της Άγκυρας βέβαια, αναλάμβανε έρευνες σε τέσσερις συγκεκριμένες περιοχές, οι οποίες εντοπίζονταν ανάμεσα στο Καστελόριζο μέχρι το Λιβυκό πέλαγος. Ίσως έτσι οι αρμόδιοι στην Αθήνα θα μπορούσαν να αξιολογήσουν, το δεύτερο κύμα (μετά τη δεκαετία του 1970 και εκείνη του 1980), της εξόδου τουρκικών ερευνητικών σκαφών στο Αιγαίο, όπως το γνωστό Πίρι Ρέις και το νορβηγικό Malene Ostervold. Το χειρότερο είναι, ότι τότε τα τουρκικά σχέδια για έρευνες στο Αιγαίο περιελάμβαναν έρευνες σε μια ευρύτατη περιοχή η οποία σε ποσοστό 80% βρισκόταν εντός της ελληνικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Ταυτόχρονα οι Τούρκοι προωθούσαν σχέδια ερευνών και στην θαλάσσια περιοχή βόρεια της Κύπρου και, όπως είναι φυσικό, σήμερα που οι σχέσεις Άγκυρας – Τελ Αβίβ, έχουν διαρραγεί πλήρως, η Τουρκία να βλέπει σχεδόν επιθετικά την ενεργειακή πολιτική την οποία ακολουθεί η Λευκωσία. Σε κάθε περίπτωση πρόθεση της Τουρκία είναι το «γκριζάρισμα» των περιοχών στις οποίες εντοπίζονται κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου. Μια από αυτές τις περιοχές είναι η θαλάσσια περιοχή του Καστελόριζου για την οποία η Τουρκία ζητά να εξαιρεθεί από την οριοθέτηση Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών από την Ελλάδα. Ταυτόχρονα το ενδεχόμενο να εφάπτονται οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες Ελλάδας – Κύπρου, αυξάνει τις ανησυχίες της Άγκυρας για ενίσχυση του ενιαίου σχήματος «Λαυκωσίας – Αθήνας» πολύ δε περισσότερο σήμερα που ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα ολοκληρώσει τις διεργασίες και την άσκηση των πολιτικών της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ για την συγκρότηση στρατηγικού άξονα, ο οποίος θα έχει πολλές παραμέτρους. Με λίγα λόγια η Άγκυρα θέλει να αποφύγει την δημιουργία σχηματισμού ενός ενιαίου χώρου εκμετάλλευσης κοιτασμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου, το οποίο θα αποτελεί το προνομιακό πεδίο άσκησης γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής από ένα ενιαίο σχήμα, στο οποίο θα συμμετέχουν η Αθήνα, η Λευκωσία και το Τελ Αβίβ. Όσο η Τουρκία αντιμετωπίζει ως ασαφές το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο, μπορεί να αισθάνεται πιο ασφαλής και να προχωρεί σε εξωφρενικές προτάσεις περί συνδιαχείρισης ή συγκυριαρχίας, προσπαθώντας να εκμεταλλευτεί την δυσχερή οικονομική θέση της Ελλάδας στην παρούσα συγκυρία και την φιλολογία γύρω από την μαζική έλευση τουρκικών κεφαλαίων και Τούρκων επενδυτών στην ελληνική οικονομία.
Όσο μάλιστα η Ελλάδα καθιστά ακόμη πιο δηλωτική την πρόθεσή της να χαράξει την δική της ενεργειακή πολιτική και μάλιστα να συμπράξει με την Κύπρο και το Ισραήλ, τόσο θα είναι πάντοτε ανοικτό το ενδεχόμενο η διεθνής κοινή γνώμη να γίνεται θεατής σε ένα σκληρό και ψυχοφθόρο «παιχνίδι» «θερμών επεισοδίων», όπως η «μίνι» κρίση στη νήσο Ρω το καλοκαίρι του 2009, έστω και αν στη συνέχεια η Τουρκία αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι η Ρω τελεί υπό ελληνική κυριαρχία. Προφανώς τα κίνητρα της τουρκικής προβοκάτσιας, η οποία είχε άρωμα Ιμίων, δεν αφορούσε στην αμφισβήτηση της κυριότητας του νησιού, αλλά σε διερευνητικές ενέργειες τουρκικών κύκλων που αντιμετωπίζουν ως ζωτικής σημασίας το ζήτημα του προσδιορισμού των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών.
read more "Φάκελος Καστελόριζο: (Μέρος 2ο) Οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες"

Φάκελος “Καστελόριζο”: (Μέρος 1ο) Δόγματα και δεδομένα

0 
Του Δημήτρη Μπεκιάρη
Όπως λέγεται και γράφεται, η ανατολική λεκάνη της Μεσογείου και ιδιαίτερα η τριγωνική σχέση που προκύπτει ανάμεσα στην Κύπρο, την Αίγυπτο και την Ελλάδα συνιστούν το «νέο ενεργειακό Ελντοράντο». Για χρόνια υπήρχαν αναφορές στην ύπαρξη κυρίως κοιτασμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου στην ευρύτερη περιοχή. 
Η διαπίστωση της ύπαρξης μεγάλου κοιτάσματος φυσικού αερίου στην θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Κύπρο και το Ισραήλ και συγκεκριμένα στα κοιτάσματα Λεβιάθαν και Ταμάρ, οι προχωρημένες συζητήσεις ανάμεσα στις κυβερνήσεις της Κύπρου και του Ισραήλ, κυρίως οι πολύ πρόσφατη προαναγγελία από την πλευρά υφυπουργού Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής κου Γιάννη Μανιάτη για την υποβολή νομοσχεδίου αναφορικά με την ίδρυση Εθνικού Φορέα Έρευνας Υδρογονανθράκων και με την έναρξη ερευνών για πετρέλαιο και φυσικό αέριο στο Αιγαίο (και πιθανότατα στο Ιόνιο), δημιουργούν νέα δεδομένα στον τομέα της εκμετάλλευσης ενεργειακών πόρων στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.
Στον αντίποδα η αντίληψη της τουρκικής διπλωματίας για το επιθυμητό status quo στο Αιγαίο αποτυπώνεται στην αναφορά του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου, ο οποίος στο βιβλίο του που κυκλοφόρησε το 2001 «Στρατηγικό βάθος – Η διεθνής θέση της Τουρκίας» και συγκεκριμένα στη σελίδα 171 αναφέρει μεταξύ άλλων «Σε αντίθεση προς το γεγονός ότι τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους είναι φυσική προέκταση της γεωλογικής δομής της χερσονήσου της Ανατολίας, και προς τις γεωπολιτικές αναγκαιότητες που γεννιούνται από την παραπάνω κατάσταση, η πολιτική διανομή έγινε μέσω διεθνών συμφωνιών, υπέρ της Ελλάδας, πράγμα που υποδαυλίζει προβλήματα όπως η υφαλοκρηπίδα, τα χωρικά ύδατα, ο εναέριος χώρος, η γραμμή FIR, οι περιοχές διοίκησης και ελέγχου και η στρατιωτικοποίηση των νησιών». Το πόνημα του Αχμέτ Νταβούτογλο κυκλοφόρησε λίγο πριν την άνοδο στην εξουσία του μετριοπαθούς ισλαμικού AKP. Ο «Κίσινγκερ» της τουρκικής διπλωματίας, όπως τον είχε αποκαλέσει κάποτε ο Αμερικανός Πρέσβης στην Άγκυρα Μάρκ Πάρις, είχε εκδώσει ήδη το μανιφέστο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Στην αναφορά του περί «προέκτασης της γεωλογικής δομής» υπήρξε σαφέστατα επηρεασμένος από τον τρόπο με τον οποίο είχε εκφραστεί το 1973 και πολύ λίγο πριν από την εισβολή στην Κύπρο ο τότε Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Γιόζεφ Λουνς, ο οποίος δήλωνε ότι τα νησιά τα οποία βρίσκονται απέναντι από τις ακτές της Τουρκίας στο Αιγαίο αποτελούν προέκταση της Τουρκίας.
Σήμερα η συζήτηση περί συνδιαχείρισης ή ακόμη και συγκυριαρχίας στο Αιγαίο δεν πραγματοποιείται τυχαία. Ο υπουργός Επικρατείας της Τουρκίας Εγκεμέν Μπαγίς υπήρξε σαφής στις Βρυξέλλες: «να φτιάξουµε πλατφόρμες πετρελαίου και αυτές να γίνουν πλατφόρμες επίλυσης των διαφορών». Ο Έλληνας πρωθυπουργός απάντησε τις προηγούμενες ημέρες δηλώνοντας ότι δεν τίθεται ζήτημα συνδιαχείρισης στο Αιγαίο. Με βάση την προαναγγελία για την έναρξη ερευνών στο Αιγαίο καθίσταται σαφές ότι η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να καλύψει το κενό που δημιούργησε όλα τα προηγούμενα χρόνια η απουσία ενεργειακής πολιτικής στον τομέα, τουλάχιστον, της εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου που πιθανότατα εντοπίζονται στο Αιγαίο.
Η άσκηση ενεργειακής πολιτικής με βάση το εθνικό συμφέρον είναι βέβαιο ότι θα συναντήσει εμπόδια εξαιτίας της εκδήλωσης των τουρκικών διεκδικήσεων, σήμερα μάλιστα που η τουρκική εξωτερικής πολιτική τείνει να αυτονομηθεί περισσότερο από την επιρροή της Δύσης και που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη το νέο – οθωμανικό πολιτικό πρόγραμμα της Άγκυρας, το οποίο εποφθαλμιά ως σφαίρα επιρροής, όπως προκύπτει και από απόρρητα διπλωματικά έγγραφα, τις κτήσεις της πάλαι ποτέ Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στο «ενεργειακό Ελντοράντο» της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζουν οπωσδήποτε κράτη στα οποία η Τουρκία επιχειρεί να αυξήσει την επιρροής της, όπως για παράδειγμα ο Λίβανος, η Αίγυπτος, ακόμη και η Λιβύη. Ο καθοριστικότερος παράγοντας για την ανάπτυξη ενεργειακής πολιτικής είτε πρόκειται για την Ελλάδα, είτε για την Κύπρο, είτε για την Τουρκία, τον Λίβανο και την Αίγυπτο είναι ο καθορισμός των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών. Το χωροταξικό πεδίο - κλειδί, το οποίο λειτουργεί προσδιοριστικά για την ανάπτυξη της νέας ενεργειακής πολιτικής της Ελλάδας είναι οπωσδήποτε η περιοχή του Καστελόριζου, μια περιοχή την οποία συχνά – πυκνά, η επιθετική στρατηγική των τουρκικών διεκδικήσεων φέρνει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος
read more "Φάκελος “Καστελόριζο”: (Μέρος 1ο) Δόγματα και δεδομένα"